Στατίνες και μυϊκοί πόνοι: τι κάνετε
Οι μυϊκοί πόνοι είναι από τις ανεπιθύμητες ενέργειες των στατινών, των φαρμάκων που μειώνουν τη χοληστερόλη. Στις εναρμονισμένες πληροφορίες προϊόντος της ατορβαστατίνης η μυαλγία είναι συχνή, ενώ η σοβαρή βλάβη του μυός σπάνια· όταν όμως συμβεί, δεν περιμένει. Εδώ εξηγούμε τι γράφουν τα εγκεκριμένα κείμενα, ποια σημεία χρειάζονται γιατρό χωρίς καθυστέρηση και τι ελέγχει ο γιατρός πριν αλλάξει τη θεραπεία· τις ομάδες φαρμάκων θα τις βρείτε στη σελίδα για την πίεση και τη χοληστερίνη.
Τι λένε τα εγκεκριμένα κείμενα για τους μύες
Την Περίληψη των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος (ΠΧΠ) κάθε σκευάσματος στατίνης την εκδίδει ο κάτοχος της άδειας κυκλοφορίας. Ως παράδειγμα χρησιμοποιούμε την εναρμονισμένη ΠΧΠ της ατορβαστατίνης, που προέκυψε το 2010 από διαδικασία εναρμόνισης του άρθρου 30 στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων. Το κείμενο του δικού σας σκευάσματος μπορεί να έχει επικαιροποιηθεί από τότε.
Σύμφωνα με την παράγραφο 4.4 εκείνης της ΠΧΠ, η ατορβαστατίνη, όπως και οι άλλοι αναστολείς της αναγωγάσης HMG-CoA, μπορεί σε σπάνιες περιπτώσεις να επηρεάσει τους σκελετικούς μυς: να προκαλέσει μυαλγία, μυοσίτιδα και μυοπάθεια. Η μυοπάθεια μπορεί να εξελιχθεί σε ραβδομυόλυση, κατάσταση δυνητικά απειλητική για τη ζωή, με πολύ αυξημένη κινάση της κρεατίνης (CK), μυοσφαιρίνη στο αίμα και στα ούρα και κίνδυνο νεφρικής ανεπάρκειας.
Στην παράγραφο 4.8 η μυαλγία και οι μυϊκοί σπασμοί κατατάσσονται στις συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες, ενώ η μυοπάθεια, η μυοσίτιδα και η ραβδομυόλυση στις σπάνιες.
Πότε δεν περιμένετε
Το εναρμονισμένο Φύλλο Οδηγιών Χρήσης (ΦΟ) της ατορβαστατίνης γράφει ότι αν εμφανίσετε μυϊκή αδυναμία, ευαισθησία ή πόνο, ιδίως μαζί με αίσθημα αδιαθεσίας ή υψηλό πυρετό, σταματάτε τα δισκία και ενημερώνετε αμέσως τον γιατρό σας ή πηγαίνετε στο τμήμα επειγόντων περιστατικών του πλησιέστερου νοσοκομείου. Η ΠΧΠ ζητά επίσης από τους ασθενείς να αναφέρουν αμέσως μυϊκούς πόνους, κράμπες ή αδυναμία.
Σε αυτή την περίπτωση δεν κλείνετε ραντεβού για την επόμενη εβδομάδα και δεν στέλνετε ερωτηματολόγιο online. Επείγοντα συμπτώματα δεν αξιολογούνται online· σε επείγουσα περίπτωση καλέστε το 112 ή το ΕΚΑΒ στο 166.
Αυτό είναι και το όριο της υπηρεσίας μας: μια αξιολόγηση ερωτηματολογίου δεν μπορεί να διαχειριστεί οξύ περιστατικό. Αφορά περιπτώσεις που ο γιατρός μπορεί να κρίνει από γραπτά στοιχεία, όπως μια σταθερή θεραπεία που λαμβάνετε ήδη.
Ποιοι έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο
Η εναρμονισμένη ΠΧΠ της ατορβαστατίνης (παράγραφος 4.4) ορίζει ότι το φάρμακο δίνεται με προσοχή σε όσους έχουν προδιαθεσικούς παράγοντες για ραβδομυόλυση, και ότι στις παρακάτω καταστάσεις η κινάση της κρεατίνης μετριέται ή εξετάζεται να μετρηθεί πριν από την έναρξη. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο γιατρός σταθμίζει τον κίνδυνο έναντι του οφέλους.
- νεφρική ανεπάρκεια
- υποθυρεοειδισμός
- ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό κληρονομικής μυϊκής διαταραχής
- προηγούμενη μυϊκή τοξικότητα με στατίνη ή φιβράτη
- ιστορικό ηπατικής νόσου ή κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ
- ηλικία άνω των 70 ετών, όταν υπάρχουν και άλλοι προδιαθεσικοί παράγοντες
- καταστάσεις που αυξάνουν τα επίπεδα του φαρμάκου στο αίμα, όπως αλληλεπιδράσεις
Η εξέταση της κινάσης της κρεατίνης
Η κινάση της κρεατίνης είναι ένζυμο που αυξάνεται όταν παθαίνει βλάβη μυϊκός ιστός. Σύμφωνα με την εναρμονισμένη ΠΧΠ της ατορβαστατίνης, δεν μετριέται μετά από εντατική άσκηση ή όταν υπάρχει άλλη εύλογη αιτία αύξησης, γιατί τότε η τιμή δεν ερμηνεύεται σωστά. Αν η τιμή πριν από την έναρξη είναι πολύ αυξημένη, η μέτρηση επαναλαμβάνεται μετά από 5 έως 7 ημέρες.
Κατά τη θεραπεία, όταν εμφανιστούν μυϊκά συμπτώματα, η ΠΧΠ ζητά μέτρηση της κινάσης της κρεατίνης. Ανάλογα με το πόσο έχει αυξηθεί και πόσο έντονα είναι τα συμπτώματα, ο γιατρός αποφασίζει αν η θεραπεία σταματά. Αν τα συμπτώματα υποχωρήσουν και η τιμή επανέλθει στο φυσιολογικό, η ΠΧΠ αναφέρει ότι μπορεί να εξεταστεί η επαναχορήγηση της ατορβαστατίνης ή άλλη στατίνη στη χαμηλότερη δόση, με στενή παρακολούθηση.
Αναφέρετε λοιπόν στον γιατρό σας αν γυμναστήκατε έντονα τις ημέρες πριν από την εξέταση.
Αλληλεπιδράσεις που αυξάνουν τον κίνδυνο
Για την ατορβαστατίνη η ΠΧΠ αναφέρει ότι ο κίνδυνος ραβδομυόλυσης αυξάνεται με φάρμακα που ανεβάζουν τα επίπεδά της στο πλάσμα, όπως οι ισχυροί αναστολείς του CYP3A4 ή των πρωτεϊνών μεταφοράς. Στα παραδείγματα περιλαμβάνονται η κυκλοσπορίνη, η κλαριθρομυκίνη, η κετοκοναζόλη, η ιτρακοναζόλη, η βορικοναζόλη, η ποσακοναζόλη και ορισμένοι αναστολείς της πρωτεάσης του HIV. Ο κίνδυνος μυοπάθειας μπορεί επίσης να αυξηθεί με τη γεμφιβροζίλη και άλλες φιβράτες, την ερυθρομυκίνη, τη νιασίνη και την εζετιμίμπη.
Όταν ο συνδυασμός με τέτοιο φάρμακο είναι απαραίτητος, η ΠΧΠ προβλέπει χαμηλότερη μέγιστη δόση ατορβαστατίνης και κλινική παρακολούθηση. Η ταυτόχρονη χρήση με φουσιδικό οξύ δεν συνιστάται.
Το εναρμονισμένο ΦΟ ζητά επίσης να μην πίνετε περισσότερα από ένα ή δύο μικρά ποτήρια χυμού γκρέιπφρουτ την ημέρα. Οι άλλες στατίνες έχουν τις δικές τους αλληλεπιδράσεις, που τις γράφει η ΠΧΠ και το ΦΟ κάθε σκευάσματος. Ενημερώνετε τον γιατρό και τον φαρμακοποιό για κάθε νέο φάρμακο, ακόμη και για σκευάσματα χωρίς συνταγή, όπως το βαλσαμόχορτο που αναφέρει το ΦΟ.
Τι μπορεί να κάνει ο γιατρός αντί να σταματήσει τη θεραπεία
Ο μυϊκός πόνος δεν σημαίνει αυτόματα ότι η στατίνη πρέπει να εγκαταλειφθεί. Η εναρμονισμένη ΠΧΠ της ατορβαστατίνης περιγράφει δύο δρόμους που μπορεί να εξετάσει ο γιατρός, όταν τα συμπτώματα και η τιμή της κινάσης της κρεατίνης έχουν υποχωρήσει: την επαναχορήγηση της ίδιας ουσίας ή μια άλλη στατίνη στη χαμηλότερη δόση, με στενή παρακολούθηση.
Όταν ο πόνος συνδέεται με φάρμακο που αλληλεπιδρά, η ΠΧΠ προτείνει, όπου είναι δυνατό, εναλλακτικές θεραπείες χωρίς αλληλεπίδραση ή χαμηλότερη μέγιστη δόση ατορβαστατίνης. Όλες αυτές είναι ιατρικές αποφάσεις, που στηρίζονται στις εξετάσεις σας και στον κατάλογο όλων των φαρμάκων που παίρνετε.
Γιατί δεν σταματάτε μόνοι σας τη θεραπεία
Σύμφωνα με τον EMA, η ατορβαστατίνη χρησιμοποιείται μαζί με πρόγραμμα διατροφής για τη μείωση της χοληστερόλης και των τριγλυκεριδίων, καθώς και για την πρόληψη πρώτου καρδιαγγειακού επεισοδίου, όπως καρδιακή προσβολή, σε ασθενείς υψηλού κινδύνου. Αν η θεραπεία σταματήσει χωρίς να το ξέρει ο γιατρός, ο σκοπός αυτός δεν εξυπηρετείται και ο μυϊκός πόνος μένει αδιερεύνητος.
Με τα συμπτώματα του τμήματος «Πότε δεν περιμένετε» το ΦΟ λέει να σταματήσετε τα δισκία και να ενημερώσετε αμέσως γιατρό, άρα η διακοπή γίνεται μαζί με ιατρική εκτίμηση. Η ΠΧΠ ζητά επίσης να αναφέρετε αμέσως μυϊκούς πόνους, κράμπες ή αδυναμία. Πείτε στον γιατρό σας πότε ξεκίνησε ο πόνος, ποιους μύες αφορά, τι άλλαξε πρόσφατα στη θεραπεία σας και πόση σωματική δραστηριότητα κάνατε.
Η συνταγή μέσω της υπηρεσίας μας και τα όριά της
Συμπληρώνετε ιατρικό ερωτηματολόγιο. Ο γιατρός αξιολογεί γραπτώς το ιατρικό ερωτηματολόγιό σας, χωρίς βιντεοκλήση και χωρίς τηλεφωνική συνομιλία. Αν ο γιατρός έχει ερωτήσεις, τις θέτει γραπτώς στη συνομιλία του λογαριασμού σας και λαμβάνετε ειδοποίηση με email. Ειδικά για τις στατίνες, ο γιατρός μπορεί να σας ζητήσει τα αποτελέσματα ενός πρόσφατου λιπιδαιμικού ελέγχου ή άλλων εξετάσεων, τα οποία στέλνετε μέσα από τη συνομιλία· μπορεί ακόμη να κρίνει ότι χρειάζεται εξέταση από κοντά ή να μην εκδώσει συνταγή.
Αν ο γιατρός εκδώσει συνταγή, τη λαμβάνετε σε μορφή PDF με email. Το έγγραφο δεν καταχωρίζεται στην ελληνική ηλεκτρονική συνταγογράφηση. Δεν πρόκειται για άυλη συνταγή και δεν λαμβάνετε κωδικό συνταγής με SMS. Τα στοιχεία που περιέχει ένα τέτοιο έγγραφο τα εξηγούμε στο κείμενο για τη διασυνοριακή ιατρική συνταγή.
Για τη χορήγηση του φαρμάκου αποφασίζει ο φαρμακοποιός. Άρνηση χορήγησης είναι επίσης δυνατή, π.χ. όταν κατά τον ν. 4213/2013 (άρθρο 10) ο φαρμακοποιός έχει «θεμιτές και αιτιολογημένες αμφιβολίες» ως προς το αν η συνταγή είναι γνήσια ή ως προς το περιεχόμενό της. Στο φαρμακείο να έχετε μαζί σας έγγραφο ταυτότητας. Στην Ελλάδα η διασυνοριακή συνταγή μπορεί να εκτελεστεί το πολύ 30 ημέρες μετά την ημερομηνία της (ν. 4213/2013, άρθρο 10).
Πόσο κοστίζει;
Πριν από την πληρωμή, το ποσό της ιατρικής αξιολόγησης το δείχνει το κουμπί της σελίδας. Η αμοιβή αφορά την ιατρική αξιολόγηση και όχι την έκδοση του εγγράφου - την απόφαση λαμβάνει ο ιατρός αφού ελέγξει το ερωτηματολόγιό σας. Εάν ο ιατρός αρνηθεί την έκδοση για ιατρικούς ή νομικούς λόγους, σας επιστρέφουμε την αμοιβή στο σύνολό της. Εάν σας ζητήσει δικαιολογητικά, έχετε τουλάχιστον 7 ημέρες για να τα υποβάλετε και θα σας υπενθυμίσουμε πριν από τη λήξη της προθεσμίας. Εάν η αξιολόγηση δεν μπορεί να ολοκληρωθεί, σας επιστρέφουμε επίσης ολόκληρο το ποσό.
Το φάρμακο το πληρώνετε στο φαρμακείο στο σύνολό του και δεν υποβάλλουμε αιτήματα αποζημίωσης για λογαριασμό σας. Η συνταγή μέσω της υπηρεσίας δεν αντικαθιστά τον περιοδικό έλεγχο των λιπιδίων ούτε την παρακολούθηση από γιατρό που σας γνωρίζει.
Ιατρική επιμέλεια
Ιατρική επιμέλεια κειμένου: Damian Wojno, γιατρός με πολωνική άδεια άσκησης επαγγέλματος, αρ. 3211301. Ο γιατρός είναι εγγεγραμμένος στην Πολωνία και δεν είναι εγγεγραμμένος σε ελληνικό Ιατρικό Σύλλογο. Τα αιτήματα που φτάνουν μέσω της υπηρεσίας τα αξιολογεί ο ίδιος γιατρός.
Πρέπει να σταματήσω τη στατίνη αν πονάνε οι μύες μου;
Το ΦΟ της ατορβαστατίνης αναφέρει ότι μυϊκή αδυναμία, ευαισθησία ή πόνος, ιδίως μαζί με αδιαθεσία ή υψηλό πυρετό, μπορεί να οφείλονται σε μη φυσιολογική λύση του μυός· τότε σταματάτε τα δισκία και ενημερώνετε αμέσως γιατρό ή πηγαίνετε στο τμήμα επειγόντων περιστατικών. Η ΠΧΠ ζητά επίσης να αναφέρετε αμέσως μυϊκούς πόνους, κράμπες ή αδυναμία. Μην αλλάζετε τη θεραπεία χωρίς να το ξέρει ο γιατρός σας· περιγράψτε στον γιατρό πότε ξεκίνησε ο πόνος και τι άλλαξε πρόσφατα.
Χρειάζομαι εξέταση κινάσης της κρεατίνης κάθε φορά που παίρνω στατίνη;
Η εναρμονισμένη ΠΧΠ της ατορβαστατίνης ζητά μέτρηση πριν από την έναρξη σε όσους έχουν προδιαθεσικούς παράγοντες, για παράδειγμα νεφρική ανεπάρκεια ή υποθυρεοειδισμό, και κατά τη θεραπεία όταν εμφανιστούν μυϊκά συμπτώματα. Πότε έχει νόημα η εξέταση στη δική σας περίπτωση το κρίνει ο γιατρός.
Επηρεάζει ο χυμός γκρέιπφρουτ τη στατίνη;
Για την ατορβαστατίνη, το εναρμονισμένο ΦΟ ζητά να μην πίνετε περισσότερα από ένα ή δύο μικρά ποτήρια χυμού γκρέιπφρουτ την ημέρα, γιατί μεγάλες ποσότητες μπορεί να αλλάξουν τη δράση του φαρμάκου. Για άλλη στατίνη ρωτήστε συγκεκριμένα για το δικό σας σκεύασμα: η πληροφορία υπάρχει στην ΠΧΠ και στο ΦΟ του.
Αν αλλάξω στατίνη, θα ξαναπονέσω;
Δεν μπορεί να το πει κανείς εκ των προτέρων. Η εναρμονισμένη ΠΧΠ της ατορβαστατίνης αναφέρει ότι, όταν τα συμπτώματα και η τιμή της κινάσης της κρεατίνης έχουν υποχωρήσει, μπορεί να εξεταστεί άλλη στατίνη ή η ίδια ουσία στη χαμηλότερη δόση, με στενή παρακολούθηση. Την απόφαση την παίρνει ο γιατρός που βλέπει τις εξετάσεις σας.
Μπορεί να φταίει η γυμναστική και όχι το φάρμακο;
Η έντονη άσκηση είναι ένας λόγος για τον οποίο η εναρμονισμένη ΠΧΠ της ατορβαστατίνης ζητά να μη μετριέται η κινάση της κρεατίνης μετά από εντατική γυμναστική: η τιμή τότε δεν ερμηνεύεται σωστά. Πείτε στον γιατρό σας τι κάνατε τις προηγούμενες ημέρες και μη σταματήσετε τη στατίνη για να το ελέγξετε μόνοι σας.
- EMA (2010): Lipitor και λοιπές εμπορικές ονομασίες, διαδικασία του άρθρου 30 - Παράρτημα III, εναρμονισμένη ΠΧΠ και ΦΟ της ατορβαστατίνης, παράγραφοι 4.4, 4.5 και 4.8 (ελληνικά)
- EMA (2010): Ερωτήσεις και απαντήσεις σχετικά με το Lipitor (ατορβαστατίνη), αποτέλεσμα διαδικασίας του άρθρου 30, EMA/595578/2010 (ελληνικά)
- ν. 4213/2013, άρθρο 10 (ΦΕΚ Α 261/2013, api.et.gr): αναγνώριση των συνταγών άλλου κράτους μέλους
- ΕΚΑΒ: Οδηγίες σωστής χρήσης του 166
- Ευρωπαϊκή Επιτροπή: ο ευρωπαϊκός αριθμός έκτακτης ανάγκης 112