Glucophage και μετφορμίνη: δόσεις και παρενέργειες
Το Glucophage περιέχει μετφορμίνη και στους καταλόγους του ΕΟΦ εμφανίζεται σε δισκία των 850 mg και των 1000 mg, και τα δύο στον κατάλογο των συνταγογραφούμενων φαρμάκων. Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων, η μετφορμίνη χρησιμοποιείται μόνη της ή μαζί με άλλα φάρμακα, μαζί με δίαιτα και άσκηση, στον διαβήτη τύπου 2. Τη συνολική εικόνα των φαρμάκων θα τη βρείτε στη σελίδα για τον διαβήτη τύπου 2· εδώ εξηγούμε πώς η νεφρική λειτουργία ορίζει τη δόση, τι συμβαίνει με το στομάχι και πότε η αγωγή διακόπτεται προσωρινά.
Τι είναι η μετφορμίνη και πώς δρα
Η μετφορμίνη είναι διγουανίδιο. Η Περίληψη των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος (ΠΧΠ) ενός σταθερού συνδυασμού σιταγλιπτίνης και μετφορμίνης, που έχει εγκρίνει κεντρικά ο EMA, περιγράφει στην παράγραφο 5.1, στο τμήμα για τη μετφορμίνη, ότι η ουσία μειώνει τη γλυκόζη του πλάσματος τόσο νηστείας όσο και μετά το φαγητό.
Η ίδια παράγραφος αναφέρει τρεις μηχανισμούς: λιγότερη παραγωγή γλυκόζης από το ήπαρ, μέτρια αύξηση της ευαισθησίας των μυών στην ινσουλίνη και καθυστέρηση της απορρόφησης γλυκόζης από το έντερο. Επειδή η μετφορμίνη δεν διεγείρει την έκκριση ινσουλίνης, η ΠΧΠ σημειώνει ότι δεν προκαλεί υπογλυκαιμία.
Την εγκεκριμένη ένδειξη και τη συνήθη δοσολογία του ίδιου του Glucophage τις περιέχουν η ΠΧΠ του σκευάσματος, που την εκδίδει ο κάτοχος της άδειας κυκλοφορίας, και το Φύλλο Οδηγιών Χρήσης (ΦΟ) που βρίσκεται στη συσκευασία.
Glucophage 850 και 1000 mg στους καταλόγους του ΕΟΦ
Στον κατάλογο του Δελτίου Τιμών με τα συνταγογραφούμενα φάρμακα (ΣΥΦΑ, ανατιμολόγηση 2026) το Glucophage εμφανίζεται με δύο κωδικούς ΕΟΦ. Σε κατάλογο μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων δεν βρήκαμε κανένα σκεύασμα μετφορμίνης.
Στον ίδιο κατάλογο υπάρχουν και άλλα σκευάσματα μετφορμίνης με διαφορετικές εμπορικές ονομασίες, ανάμεσά τους δισκία παρατεταμένης αποδέσμευσης των 500 mg και πόσιμο διάλυμα. Ο κατάλογος δείχνει την κατηγορία διάθεσης ανά συσκευασία· δεν λέει αν ένα φάρμακο αποζημιώνεται.
| Περιεκτικότητα | Μορφή και συσκευασία | Κωδικός ΕΟΦ | Κατάλογος ΕΟΦ |
|---|---|---|---|
| 850 mg | δισκία επικαλυμμένα με λεπτό υμένιο, 30 δισκία | 044950310 | ΣΥΦΑ |
| 1000 mg | δισκία επικαλυμμένα με λεπτό υμένιο, 30 δισκία | 044950402 | ΣΥΦΑ |
Η δόση και η νεφρική λειτουργία
Η μετφορμίνη αποβάλλεται από τους νεφρούς, γι' αυτό η δόση της συνδέεται με τον ρυθμό σπειραματικής διήθησης (GFR). Το 2016 ο EMA ολοκλήρωσε επανεξέταση όλων των φαρμάκων με μετφορμίνη (διαδικασία του άρθρου 31) και εναρμόνισε τις σχετικές οδηγίες στις πληροφορίες προϊόντος σε όλη την ΕΕ.
Σύμφωνα με το Παράρτημα III εκείνης της απόφασης, ο GFR αξιολογείται πριν από την έναρξη και τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο. Στους ηλικιωμένους και σε όσους έχουν αυξημένο κίνδυνο επιδείνωσης της νεφρικής λειτουργίας ο έλεγχος γίνεται συχνότερα, για παράδειγμα κάθε 3 έως 6 μήνες. Η συνολική ημερήσια δόση μοιράζεται σε 2 ή 3 λήψεις· για τα δισκία παρατεταμένης αποδέσμευσης το Παράρτημα III προσαρμόζει τον πίνακα.
Ο πίνακας δείχνει τα ανώτατα όρια που όρισε η επανεξέταση για τα σκευάσματα με μετφορμίνη ως μόνη ουσία. Δεν είναι οδηγία για τη δική σας δόση: αυτήν την ορίζει ο γιατρός σας, με βάση τις εξετάσεις σας και την ΠΧΠ του σκευάσματος.
| GFR (ml/min) | Ανώτατη συνολική ημερήσια δόση | Τι σημειώνει η επανεξέταση |
|---|---|---|
| 60-89 | 3.000 mg | Μπορεί να εξεταστεί μείωση της δόσης ανάλογα με την πτώση της νεφρικής λειτουργίας. |
| 45-59 | 2.000 mg | Πριν από την έναρξη ελέγχονται οι παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο γαλακτικής οξέωσης· η δόση έναρξης είναι το πολύ η μισή της ανώτατης. |
| 30-44 | 1.000 mg | Όπως στην προηγούμενη γραμμή. |
| κάτω από 30 | - | Η μετφορμίνη αντενδείκνυται. |
Μετφορμίνη και φαγητό
Πότε ακριβώς παίρνετε το Glucophage σε σχέση με τα γεύματα το γράφει το ΦΟ της συσκευασίας σας και σας το λέει ο γιατρός ή ο φαρμακοποιός. Για σύγκριση, η ΠΧΠ του σταθερού συνδυασμού σιταγλιπτίνης και μετφορμίνης ορίζει ότι εκείνο το σκεύασμα λαμβάνεται με τα γεύματα, ώστε να μειώνονται οι γαστρεντερικές ενοχλήσεις που σχετίζονται με τη μετφορμίνη (παράγραφος 4.2).
Η ίδια παράγραφος σημειώνει ότι οι ασθενείς συνεχίζουν τη δίαιτα που τους έχει συστηθεί, με επαρκή κατανομή των υδατανθράκων μέσα στην ημέρα. Η μετφορμίνη λοιπόν δεν αντικαθιστά το διαιτολόγιο που σας έχει δώσει ο γιατρός ή ο διαιτολόγος σας.
Δύο σημεία αφορούν το φαγητό και την ασφάλεια. Η παρατεταμένη νηστεία και η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ περιλαμβάνονται στους παράγοντες κινδύνου για γαλακτική οξέωση· η αλκοολική τοξίκωση συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο ιδίως σε νηστεία, υποσιτισμό ή ηπατική δυσλειτουργία (Παράρτημα III της επανεξέτασης του 2016, παράγραφοι 4.4 και 4.5). Αν πίνετε λιγότερα υγρά από ό,τι συνήθως ή αφυδατωθείτε, ισχύει η οδηγία του επόμενου τμήματος για την προσωρινή διακοπή.
Πότε η μετφορμίνη διακόπτεται προσωρινά
Η επανεξέταση του 2016 περιγράφει τρεις καταστάσεις. Η πρώτη είναι η αφυδάτωση, για παράδειγμα από σοβαρή διάρροια ή έμετο, πυρετό, έκθεση σε θερμότητα ή μειωμένη πρόσληψη υγρών: η μετφορμίνη διακόπτεται για σύντομο διάστημα και επικοινωνείτε με γιατρό για οδηγίες.
Η δεύτερη είναι οι εξετάσεις με ενδοαγγειακό ιωδιούχο σκιαγραφικό, για παράδειγμα σε ακτινογραφία ή σάρωση. Η μετφορμίνη διακόπτεται πριν από την εξέταση ή κατά τον χρόνο της και δεν ξαναρχίζει νωρίτερα από 48 ώρες μετά, εφόσον η νεφρική λειτουργία ξαναελεγχθεί και βρεθεί σταθερή.
Η τρίτη είναι η χειρουργική επέμβαση με γενική, ραχιαία ή επισκληρίδιο αναισθησία, με τον ίδιο κανόνα των 48 ωρών και επανέλεγχο της νεφρικής λειτουργίας. Σύμφωνα με το εναρμονισμένο ΦΟ, πότε σταματάτε και πότε ξαναρχίζετε τη θεραπεία το αποφασίζει ο γιατρός σας.
Το Παράρτημα III αναφέρει επίσης ότι φάρμακα που μπορεί να επηρεάσουν τη νεφρική λειτουργία, όπως τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, οι αναστολείς ACE, οι ανταγωνιστές των υποδοχέων της αγγειοτενσίνης ΙΙ και τα διουρητικά, ξεκινούν με προσοχή και με στενή παρακολούθηση των νεφρών.
Παρενέργειες στο στομάχι και βιταμίνη B12
Η ΠΧΠ του σταθερού συνδυασμού σιταγλιπτίνης και μετφορμίνης, στο τμήμα για τη μετφορμίνη της παραγράφου 4.8, αναφέρει ότι συμπτώματα από το γαστρεντερικό αναφέρθηκαν πολύ συχνά: ναυτία, έμετος, διάρροια, κοιλιακό άλγος και ανορεξία. Εμφανίζονται συχνότερα στην αρχή της θεραπείας και στις περισσότερες περιπτώσεις υποχωρούν από μόνα τους. Συχνή είναι και η μεταλλική γεύση.
Στις πολύ σπάνιες ανεπιθύμητες ενέργειες της μετφορμίνης η ίδια παράγραφος περιλαμβάνει τη γαλακτική οξέωση, διαταραχές της ηπατικής λειτουργίας, ηπατίτιδα, κνίδωση, ερύθημα και κνησμό.
Στην παράγραφο 4.4 η ΠΧΠ προσθέτει ότι η μετφορμίνη μπορεί να μειώσει τα επίπεδα της βιταμίνης B12. Ο κίνδυνος μεγαλώνει με τη δόση, με τη διάρκεια της θεραπείας και όταν υπάρχουν άλλοι παράγοντες κινδύνου. Αν υπάρχει υποψία ανεπάρκειας, για παράδειγμα αναιμία ή νευροπάθεια, η βιταμίνη B12 ελέγχεται.
Αν οι γαστρεντερικές ενοχλήσεις δεν υποχωρούν, μην αλλάξετε μόνοι σας τη δόση ούτε σταματήσετε το φάρμακο. Πείτε το στον γιατρό σας, που θα κρίνει αν χρειάζεται αλλαγή.
Γαλακτική οξέωση: τα σημεία που δεν περιμένουν
Η γαλακτική οξέωση είναι, σύμφωνα με την επανεξέταση του 2016, πολύ σπάνια αλλά σοβαρή μεταβολική επιπλοκή· το εναρμονισμένο ΦΟ τη χαρακτηρίζει πολύ σπάνια, με συχνότητα έως 1 στους 10.000 χρήστες. Εμφανίζεται συχνότερα όταν η νεφρική λειτουργία επιδεινώνεται απότομα, σε καρδιοαναπνευστική νόσο ή σε σηψαιμία.
Σύμφωνα με το εναρμονισμένο ΦΟ, αν εμφανίσετε σημεία της, σταματάτε τη μετφορμίνη και επικοινωνείτε αμέσως με γιατρό ή με το πλησιέστερο νοσοκομείο. Είναι επείγουσα κατάσταση που αντιμετωπίζεται στο νοσοκομείο. Σε άμεσο κίνδυνο καλέστε το 112 ή το ΕΚΑΒ στο 166.
Τον Δεκέμβριο του 2024 η ευρωπαϊκή συντονιστική ομάδα CMDh, μετά από σύσταση της PRAC, εισηγήθηκε να προστεθεί στις πληροφορίες των σκευασμάτων με μετφορμίνη προειδοποίηση για ασθενείς με γνωστές μιτοχονδριακές νόσους, όπως τα σύνδρομα MELAS και MIDD: σε αυτούς η μετφορμίνη δεν συνιστάται λόγω κινδύνου επιδείνωσης της γαλακτικής οξέωσης και νευρολογικών επιπλοκών.
- έμετος
- κοιλιακός πόνος
- μυϊκές κράμπες
- γενική αδιαθεσία με έντονη κόπωση
- δυσκολία στην αναπνοή
- χαμηλή θερμοκρασία σώματος και αργός καρδιακός ρυθμός
Πότε η μετφορμίνη δεν χορηγείται
Η επανεξέταση του 2016 αναθεώρησε την παράγραφο 4.3 όλων των σκευασμάτων με μετφορμίνη. Αντένδειξη αποτελούν κάθε τύπος οξείας μεταβολικής οξέωσης, όπως η γαλακτική οξέωση και η διαβητική κετοξέωση, καθώς και η σοβαρή νεφρική ανεπάρκεια με GFR κάτω από 30 ml/min.
Το εναρμονισμένο ΦΟ αναφέρει επίσης ότι το φάρμακο δεν λαμβάνεται σε μη ελεγχόμενο διαβήτη με, για παράδειγμα, σοβαρή υπεργλυκαιμία, ναυτία, έμετο, διάρροια, γρήγορη απώλεια βάρους ή κετοξέωση. Τον πλήρη κατάλογο αντενδείξεων του Glucophage τον περιέχουν η ΠΧΠ του σκευάσματος και, για τον ασθενή, το ΦΟ της συσκευασίας.
Τι δεν είναι η μετφορμίνη
Η ένδειξη που αναφέρει ο EMA για τη μετφορμίνη είναι ο διαβήτης τύπου 2. Η απώλεια βάρους δεν αναφέρεται ως ένδειξη, οπότε η μετφορμίνη δεν είναι φάρμακο αδυνατίσματος. Για τα φάρμακα που έχουν εγκριθεί για τη διαχείριση του βάρους υπάρχει χωριστή σελίδα για τα φάρμακα GLP-1 και το βάρος.
Η μετφορμίνη επίσης δεν αντικαθιστά την παρακολούθηση του διαβήτη από τον γιατρό σας. Ο τακτικός έλεγχος της νεφρικής λειτουργίας είναι μέρος της ίδιας της θεραπείας, όπως φαίνεται από τις οδηγίες της επανεξέτασης του EMA.
Τι ελέγχει ο γιατρός πριν από νέα συνταγή
Μέσω της υπηρεσίας συμπληρώνετε ιατρικό ερωτηματολόγιο. Ο γιατρός αξιολογεί γραπτώς το ιατρικό ερωτηματολόγιό σας, χωρίς βιντεοκλήση και χωρίς τηλεφωνική συνομιλία. Αν ο γιατρός έχει ερωτήσεις, τις θέτει γραπτώς στη συνομιλία του λογαριασμού σας και λαμβάνετε ειδοποίηση με email.
Ειδικά για τη μετφορμίνη, ο γιατρός μπορεί να σας ζητήσει έναν πρόσφατο έλεγχο της νεφρικής λειτουργίας ή άλλες εξετάσεις· τα αποτελέσματα τα στέλνετε από την ίδια συνομιλία. Αν η μετφορμίνη είναι νέα αγωγή για εσάς, ο γιατρός κρίνει αν μπορεί να αποφασίσει από το ερωτηματολόγιο ή αν χρειάζεστε εξέταση από κοντά. Μπορεί επίσης να αρνηθεί την έκδοση συνταγής. Επείγοντα συμπτώματα δεν αξιολογούνται online· σε επείγουσα περίπτωση καλέστε το 112 ή το ΕΚΑΒ στο 166.
Η συνταγή και το φαρμακείο
Αν ο γιατρός εκδώσει συνταγή, τη λαμβάνετε σε μορφή PDF με email. Η μορφή της συνταγής είναι η διασυνοριακή, όπως την περιγράφει η οδηγία 2012/52/ΕΕ στο παράρτημά της. Το έγγραφο δεν καταχωρίζεται στην ελληνική ηλεκτρονική συνταγογράφηση. Δεν πρόκειται για άυλη συνταγή και δεν λαμβάνετε κωδικό συνταγής με SMS.
Για τη χορήγηση του φαρμάκου αποφασίζει ο φαρμακοποιός. Άρνηση είναι δυνατή, για παράδειγμα όταν στον φαρμακοποιό γεννιούνται θεμιτές και αιτιολογημένες αμφιβολίες ως προς τη γνησιότητα της συνταγής ή ως προς όσα γράφει· τη δυνατότητα αυτή τη δίνει ο ν. 4213/2013 με το άρθρο 10. Στο φαρμακείο να έχετε μαζί σας έγγραφο ταυτότητας. Στην Ελλάδα η διασυνοριακή συνταγή μπορεί να εκτελεστεί το πολύ 30 ημέρες μετά την ημερομηνία της (ν. 4213/2013, άρθρο 10).
Πόσο κοστίζει;
Το ποσό της ιατρικής αξιολόγησης το βλέπετε στο κουμπί της σελίδας πριν πληρώσετε. Η αμοιβή αφορά την ιατρική αξιολόγηση και όχι την έκδοση του εγγράφου - την απόφαση λαμβάνει ο ιατρός αφού ελέγξει το ερωτηματολόγιό σας. Εάν ο ιατρός αρνηθεί την έκδοση για ιατρικούς ή νομικούς λόγους, σας επιστρέφουμε την αμοιβή στο σύνολό της. Εάν σας ζητήσει δικαιολογητικά, έχετε τουλάχιστον 7 ημέρες για να τα υποβάλετε και θα σας υπενθυμίσουμε πριν από τη λήξη της προθεσμίας. Εάν η αξιολόγηση δεν μπορεί να ολοκληρωθεί, σας επιστρέφουμε επίσης ολόκληρο το ποσό.
Το φάρμακο το πληρώνετε στο φαρμακείο στο σύνολό του και δεν υποβάλλουμε αιτήματα αποζημίωσης για λογαριασμό σας.
Ποιος αξιολογεί το αίτημά σας;
Το αίτημά σας το αξιολογεί ο ίδιος γιατρός που έκανε την ιατρική επιμέλεια αυτής της σελίδας. Ιατρική επιμέλεια κειμένου: Damian Wojno, γιατρός με πολωνική άδεια άσκησης επαγγέλματος, αρ. 3211301. Ο γιατρός είναι εγγεγραμμένος στην Πολωνία και δεν είναι εγγεγραμμένος σε ελληνικό Ιατρικό Σύλλογο.
Όσα γράφουμε εδώ στηρίζονται στα έγγραφα της λίστας πηγών. Για το δικό σας σκεύασμα ισχύουν η ΠΧΠ του σκευάσματος, το ΦΟ της συσκευασίας και οι οδηγίες του γιατρού που σας παρακολουθεί.
Χρειάζεται ιατρική συνταγή για το Glucophage;
Και οι δύο συσκευασίες του Glucophage στους καταλόγους του ΕΟΦ, τα δισκία των 850 mg (κωδικός 044950310) και των 1000 mg (κωδικός 044950402), βρίσκονται στον κατάλογο των συνταγογραφούμενων φαρμάκων (ΣΥΦΑ, ανατιμολόγηση 2026). Σκεύασμα μετφορμίνης σε κατάλογο μη συνταγογραφούμενων δεν βρήκαμε.
Προκαλεί η μετφορμίνη υπογλυκαιμία;
Σύμφωνα με την παράγραφο 5.1 της ΠΧΠ του σταθερού συνδυασμού σιταγλιπτίνης και μετφορμίνης, η μετφορμίνη δεν διεγείρει την έκκριση ινσουλίνης και γι' αυτό δεν προκαλεί υπογλυκαιμία. Η ίδια ΠΧΠ σημειώνει ότι, όταν ο συνδυασμός δίνεται μαζί με σουλφονυλουρία ή ινσουλίνη, μπορεί να χρειαστεί χαμηλότερη δόση αυτών για να μειωθεί ο κίνδυνος υπογλυκαιμίας. Αν παίρνετε τέτοιο συνδυασμό, ρωτήστε τον γιατρό σας πώς αναγνωρίζετε ένα επεισόδιο.
Μπορώ να πίνω αλκοόλ όταν παίρνω μετφορμίνη;
Το εναρμονισμένο ΦΟ της επανεξέτασης του EMA (2016) ζητά να αποφεύγετε την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, γιατί μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο γαλακτικής οξέωσης. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος σε νηστεία, σε υποσιτισμό ή όταν η λειτουργία του ήπατος είναι μειωμένη. Για το τι ισχύει στη δική σας περίπτωση ρωτήστε τον γιατρό σας.
Πρέπει να σταματήσω τη μετφορμίνη πριν από αξονική με σκιαγραφικό;
Πριν από εξέταση με ενδοαγγειακό ιωδιούχο σκιαγραφικό η μετφορμίνη διακόπτεται πριν ή κατά τον χρόνο της εξέτασης και δεν ξαναρχίζει νωρίτερα από 48 ώρες μετά, εφόσον η νεφρική λειτουργία ξαναελεγχθεί και είναι σταθερή (επανεξέταση EMA, 2016). Πότε ακριβώς σταματάτε και ξαναρχίζετε σας το λέει ο γιατρός, γι' αυτό πείτε στον γιατρό σας ότι θα κάνετε εξέταση με σκιαγραφικό.
Θα σταματήσουν η ναυτία και η διάρροια;
Η ΠΧΠ του σταθερού συνδυασμού σιταγλιπτίνης και μετφορμίνης αναφέρει ότι τα γαστρεντερικά συμπτώματα της μετφορμίνης εμφανίζονται συχνότερα στην αρχή της θεραπείας και στις περισσότερες περιπτώσεις υποχωρούν από μόνα τους. Αν επιμένουν ή είναι έντονα, μιλήστε με τον γιατρό σας πριν αλλάξετε κάτι στη θεραπεία.
Είναι η μετφορμίνη φάρμακο για αδυνάτισμα;
Όχι. Ο EMA αναφέρει ως χρήση της μετφορμίνης τη θεραπεία του διαβήτη τύπου 2, μαζί με δίαιτα και άσκηση. Η απώλεια βάρους δεν περιλαμβάνεται στις ενδείξεις που αναφέρει. Για τη διαχείριση του βάρους υπάρχουν άλλα εγκεκριμένα φάρμακα, για τα οποία αποφασίζει ο γιατρός.
- ΕΟΦ: κατάλογος Δελτίου Τιμών (ΣΥΦΑ, ανατιμολόγηση 2026), κωδικοί 044950310 και 044950402. Πηγή: ΕΟΦ
- EMA (2016): Μετφορμίνη, διαδικασία του άρθρου 31, Παράρτημα III - τροποποιήσεις της ΠΧΠ (παράγραφοι 4.2, 4.3, 4.4, 4.5) και του ΦΟ (ελληνικά)
- EMA (2016): Η χρήση μετφορμίνης για τη θεραπεία του διαβήτη επεκτείνεται σε ασθενείς με μέτριας σοβαρότητας νεφρική δυσλειτουργία, EMA/868987/2016 (ελληνικά)
- EMA: Περίληψη των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος Janumet (σιταγλιπτίνη και μετφορμίνη, ΠΧΠ, ελληνικά), παράγραφοι 4.2, 4.4, 4.8 και 5.1 για τη μετφορμίνη
- EMA/CMDh (2024): επιστημονικά πορίσματα για τη μετφορμίνη, PSUSA/00002001/202404 - μιτοχονδριακές νόσοι MELAS και MIDD (ελληνικά)
- ν. 4213/2013, άρθρο 10 (ΦΕΚ Α 261/2013, api.et.gr): αναγνώριση συνταγών άλλου κράτους μέλους
- ΕΚΑΒ: Οδηγίες σωστής χρήσης του 166